Jak zmiana czasu wpływa na zdrowie i organizm człowieka?

Posted on

Przed nami kolejna zmiana czasu – z letniego na zimowy. Odbędzie się ona w niedzielę z 30 na 31 października. Cofniemy zegary o godzinę, czyli będziemy spać o godzinę dłużej. Przy tej okazji warto wskazać jak zmiana czasu wpływa na ludzki organizm. Czy zmiana rytmu dnia ma wpływ na nasz stan zdrowia?

Czym jest stan zdrowia?

Żeby odpowiedzieć na pytanie postawione we wstępie, należy najpierw określić, czym właściwie jest stan zdrowia. Jest on filarem naszego dobrego lub złego funkcjonowania w środowisku. Definicja zdrowia według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), to ,,stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu”.

W okresie jesienno – zimowym częściej możemy doznawać chandry, która sprawia nas w stan ogólnego przygnębienia lub sezonowych chorób w tym chociażby grypy. Skutkuje to osłabieniem wszystkich naszych działań w ciągu dnia. Okazuje się, że dodatkowa zmiana w postaci przesunięcia godziny również może wpłynąć na stan naszego zdrowia.

Kiedy zmieniany jest czas?

Zmiana czasu odbywa się dwa razy w roku. W ostatnią niedzielę marca (w nocy z soboty na nadzielę) przechodzimy na czas letni. Przesuwamy wtedy wskazówki zegarów o godzinę do przodu. Do czasu zimowego wracamy w ostatnią niedzielę października. Wiele osób może zaskoczyć fakt, że to czas zimowy jest podstawowym czasem, a czas letni jest tylko przejściowym.

Komisja Europejska co pięć lat wydaje komunikat, za którego pośrednictwem wprowadza wspólną dla wszystkich państw członkowskich datę i czas rozpoczęcia oraz zakończenia okresu stosowania czasu letniego.

Obecnie zmiany czasu dokonuje się w około 70 krajach. W Europie czasu nie zmieniają jedynie Islandia, Białoruś oraz Rosja. Niebawem może ulec to zmianie. W 2019 roku w Unii Europejskiej podjęto prace mające na celu zakończenie zmiany czasu.

Zmiana czasu na letni i zimowy – historia

Pierwszym znanym pomysłodawcą koncepcji sezonowej zmiany czasu był Benjamin Franklin, jeden z ojców założycieli Stanów Zjednoczonych. Uważał on, że zmiana czasu pozwoli ludziom kłaść się spać i wstawać wcześniej niż zazwyczaj. Jego pomysłu nie wcielono w życie, gdyż przedstawił on zbyt małą liczbę argumentów.

Kolejną osobą, która starała się o wprowadzenie czasu letniego był Brytyjczyk – William Willet, który na początku XX wieku zaproponował przesunięcie zegarów w Anglii o 80 minut. Prapradziadek wokalisty Coldplay wyliczył, iż oszczędności wygenerowane przez ograniczenie sztucznego oświetlenia miały sięgnąć 2.5 miliona funtów. Nie udało mu się jej wprowadzić ze względu na małe poparcie brytyjskiego rządu.

Pierwszymi państwami, które wprowadziły zmianę czasu na letni były Cesarstwo Niemieckie oraz Austro-Węgry. Pierwsza zmiana nastąpiła w kwietniu 1916 roku. W październiku 1917 roku powrócono do czasu zimowego. Niedługo po tym wydarzeniu Anglia również wprowadziła sezonowo wprowadzany czas letni.

W Polsce zmiany czasu zostały wprowadzone na stałe w roku 1977. Do roku 1995 czas letni w Polsce był zmieniany w ostatnią niedzielę września, a wprowadzany tak jak teraz – w ostatnią niedzielę marca. Wcześniej informacja o datach zmiany czasu była zawarta w ,,Monitorze Polskim”

Funkcjonowanie organizmu a przyzwyczajenia

Na początku należy przypomnieć, że nasz organizm dostosowuje swoją pracę do naszych przyzwyczajeń. Ciało człowieka jest jak zaawansowana maszyna, w której zachodzą liczne procesy. Każdy z nas poprzez regularne powtarzanie zachowań może je kształtować odpowiednio do swoich potrzeb.

Zdrowe przyzwyczajenia, takie jak regularnie spożywane posiłki, czy niezakłócony sen odpowiedniej długości, korzystnie wpływają na kondycję naszego organizmu, a w dłuższej perspektywie – na stan zdrowia. Długofalowe stosowanie dobrych nawyków sprawia, że organizm wie jak ma funkcjonować w określonej porze dnia. To pokazuje, że warto jest trzymać się dobrze skonstruowanego planu dnia.

Zmiana czasu a funkcjonowanie organizmu

Plan dnia najłatwiej jest ułożyć w oparciu o przypisanie najważniejszych czynności do konkretnych godzin. Dzięki wdrożeniu. Przesunięcie godziny jest odgórnie narzuconą zmianą w planie dnia. Znaczna większość osób nie ma wyboru i musi się do niej dostosować w krótkim czasie. Przejście na czas zimowy w nocy ma wpływ na jakościową zmianę rutyny i wymusza na nas zmianę przyzwyczajeń

Czy zmiana planu o 60 minut dwa razy w ciągu roku może zaburzyć sposób funkcjonowania naszego organizmu? W przypadku niektórych – to wystarczy. Pierwszym sygnałem szoku może być obudzenie się „przed budzikiem” oraz wzmożona senność wieczorem. Nie jest to poważna nieprawidłowość, ale z pewnością nieprzyjemna i może mieć wpływ na samopoczucie, efektywność podejmowanych działań i zachowanie w ciągu kilku pierwszych dni.

Zmiana czasu a stan zdrowia – gospodarka hormonalna

Oczywistym jest, że najtrudniejsze są pierwsze dni po zmianie czasu. Zaburzenie funkcjonowania organizmu spowodowane jest przede wszystkim wahaniami poziomu poszczególnych hormonów. Hormonami, które mają istotny wpływ na nasze samopoczucie są między innymi kortyzol i melatonina. Dzięki utrzymywaniu ich odpowiedniego poziomu jesteśmy w stanie prawidłowo funkcjonować. Z tego powodu ich wytwarzanie powinno być odpowiednio dostosowane do pory dnia.

Zmiana poziomu kortyzolu

Kortyzol produkowany jest w korze nadnerczy i jest jednym z najważniejszych 30 hormonów produkowanych w tym gruczole. Hormony te nazywa się kortykosteroidami (lub sterydami). Odpowiedzialne są one między innymi za równowagę elektrolitów, czy zapoczątkowanie i kontrolowanie reakcji na stres. Ponadto sterydy stanową drugorzędne źródło hormonów płciowych, odpowiedzialnych za zmiany zachodzące w okresie dojrzewania.

Kortyzol ma niezwykle istotne znaczenie dla organizmu człowieka. Bierze udział w reakcji stresowej, uwalniając glukozę we krwi. Zapewnia energię dla mózgu oraz uwalnia komórki tłuszczowe kwasów tłuszczowych stanowiących źródło energii dla mięśni. W prawidłowo funkcjonującym organizmie najwyższy poziom kortyzolu osiągany jest w godzinach porannych. Pozwala on łatwo wstać z łóżka i efektywnie działać od samego rana.

Zmiana poziomu melatoniny

Melatonina w organizmie wytwarzana jest w ośrodku ukrytym głęboko w podwzgórzu, w obszarze nazywanym jądrem nadskrzyżowaniowym. Jest ono niczym wewnętrzny zegar mówiący o tym kiedy zapaść w sen, a kiedy się obudzić.

Jądro przekazuje szyszynce (znajdującej się w podstawie mózgu) kiedy powinna uwalniać melatoninę. Podwyższenie wydzielania melatoniny powoduje senność, jednak gdy zaczyna pojawiać się rosnąca ilość światła wpadającego do oczu np. o poranku, jądro ,,rozkazuje” zaprzestać szyszynce produkcje tego hormonu.

Podczas snu największa ilość melatoniny wytwarzana jest od północy do trzeciej nad ranem. Dlatego w tych godzinach sen jest najbardziej intensywny. Zmiana pory snu, spowodowana zmianą czasu, która następuje o godzinie 2 nad ranem może mieć wpływ na zaburzenie produkcji melatoniny, a w efekcie na jakość snu.’

Zmiana czasu a zdrowie – choroby

Zaburzenie gospodarki hormonalnej w organizmie może również prowadzić do groźnych chorób. Niebezpieczna może okazać się na przykład zwiększona produkcja adrenaliny i noradrenaliny. Są one neuroprzekaźnikami pobudzającymi i związane są z reakcjami organizmu na odczuwany stres.

Wytwarzanie ich w większej ilości zwiększa ryzyko:

  • zawału serca;
  • udaru mózgu lub też
  • obniżenia poziomu odporności, powodując podatność na sezonowe choroby.

Niestety, z powszechnie dostępnych statystyk wynika, że zmiana czasu ma wpływ na występowanie powyżej wskazanych chorób. Po zmianie czasu obserwuje się na przykład większą ilość zawałów.

Czym jest jet lag?

Jet lag, to inaczej zespół nagłej zmiany strefy czasowej. Jego przyczyną jest zaburzenie rytmu okołodobowego, do którego przyczynia się wyjazd w inną strefę czasową. Nasz organizm posiada cykl rytmu fizjologicznego trwający 24 godziny. Opisywane wcześniej przypadłości mogą jeszcze bardziej nasilić się przy okazji dalekiej podróży, bowiem zmiany są bardziej drastyczne.

W konsekwencji osoby odbywające podróż przez wiele stref czasowych mogą doświadczyć wielu nieprzyjemnych symptomów. Do objawów jet lag mogą należeć:

  • zaburzenie snu;
  • wyczerpanie;
  • senność;
  • zaburzenia koncentracji;
  • bóle głowy;
  • ogólne złe samopoczucie;
  • brak apetytu;
  • problemy z układem pokarmowym.

Jak zwalczyć jet lag?

Nasz zegar biologiczny potrafi sam się zregenerować, ale będzie na to potrzebował z pewnością kilku dni. Rozwiązaniem dla osób, które ciężej mogą znosić rozstrojenie swojego organizmu zmianą czasu może być zażycie melatoniny. Radzimy jednak zrobić to po konsultacji z lekarzem w jakim czasie i w jakich dawkach jej suplementacja najlepiej zadziała na nasz organizm.

Dodatkowo warto jest zadbać o nasze zdrowie przed oraz w trakcie podróży. Osoby wyjeżdżające powinny starać się unikać alkoholu, kofeiny oraz przyjmować lekkostrawne i zdrowe posiłki. Tylko wtedy będziemy mogli lepiej dostosować się do zmiany, a objawy nie będą nasilone.

Jak radzić sobie ze zmianą czasu?

Najważniejszym jest, aby słuchać swojego organizmu i nie walczyć z jego potrzebami. Umiejętność ich odczytywania oraz ich spełnianie pozwoli uniknąć pogorszenia samopoczucia oraz wielu groźnych chorób i ich powikłań.

W miarę możliwości należy kłaść się spać, gdy czujemy zmęczenie, a wstawać gdy jesteśmy wypoczęci. Brzmi to jak oczywistość, jednak bardzo powszechnym jest ignorowanie sygnałów wysyłanych przez organizm. Zegar biologiczny należy stopniowo dostosowywać do tego „zwykłego”.

Powinniśmy zaakceptować zmianę naszej rutyny i nauczyć się jej na nowo, bez nakładania na siebie większej ilości stresu. W przypadku większości osób obniża on jedynie nastrój i zaburza motywację do działania. Warto zaplanować sobie dzień na faktyczny odpoczynek, tak aby w pełni zaadaptować się do nowej rzeczywistości.

  • Share